Πέμπτη, 16 Αυγούστου 2012


ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ  ΩΣ  ΤΕΚΝΟ ΤΟΥ ΚΑΘ ΗΜΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Ο καραγκιόζης είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της λαϊκής κουλτούρας τα τελευταία 150 περίπου χρόνια. Eίναι ένα θέατρο που κουβαλά μέσα του όλα εκείνα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον ελληνικό πολιτισμό. Η σχέση του με τις άλλες μορφές έκφρασης του καθ ημάς τρόπου είναι μεγάλη και φυσικά σαν θέατρο που είναι  εξαρτάτε από αυτές σε πολύ μεγάλο βαθμό. Η εικαστική γλώσσα του καθ ημάς τρόπου είναι μια γλώσσα που την καταλαβαίνει ο Έλληνας και φυσικό είναι αυτή τη γλώσσα να χρησιμοποιησαν οι μεγάλοι μάστορες του λαϊκού θεάτρου ως μέλη μιας κοινότητας που μιλούσε αυτή τη γλώσσα .

Η ζωγραφική ,η μουσική, ο τρόπος έκφρασης του λόγου  είχαν μια φυσική σχέση με το θέατρο σκιών . Οι τεχνίτες δηλαδή  δεν σκέφτηκαν ποτέ να κάνουν κάτι άλλο στο θέατρο τους παρά να μιλήσουν με την  γλώσσα που γνώριζαν και που μόνο με αυτή θα μπορούσαν να κοινωνήσουν το έργο τους στου θεατές.
Η ζωγραφική έχει την ιδία λογική αναφοράς στο θεατή με τη ζωγραφική που είναι ιστορημένες οι εικόνες στις εκκλησιές μας , με τις οποίες είχαν επαφή και οι σκιοπαικτες. Και στο θέατρο σκιών ο θεατής είναι μπροστά από τα όσα συμβαίνουν στο πανί όπως και ο προσκυνητής σε μια εικόνα. Και εδώ έχουμε την έλλειψη βάθους, δηλαδή την έλλειψη προοπτικής προς τα πίσω (και είναι ένα πολύ σοβαρό λάθος των συγχρόνων παικτών που προσπαθούν να ζωγραφίζουν με προοπτική προς τα μέσα δημιουργώντας χώρο) και τη ζωγραφική σε δυο διαστάσεις  ύψους και πλάτους, αλλά και μια τρίτη διάσταση που όμως δεν είναι με προοπτική προς τα μέσα (προς το βάθος) αλλά προς τα μπροστά (προς το θεατή)  . Αυτό συμβαίνει ειδικά στις  «σκαλιστές » μαυροασπρες φιγούρες λόγω του φωτός που είναι πίσω από αυτές  και τις σπρώχνει προς τα μπροστά προς το θεατή. Βέβαια το σχέδιο είναι προφίλ σε αντίθεση με τη βυζαντινή ζωγραφική που η θέση προφίλ δεν είναι κάτι που συνηθίζουν οι ζωγράφοι, αλλά αυτό μάλλον οφείλεται σε τεχνικούς λογούς και κυρίως στην ανάγκη που υπήρχε να κάνουν μια μορφή που να είναι  ευδιάκριτη στο θεατή μέσα από μια σκιά και σίγουρα η θέση προφίλ προσφέρετε, ειδικά στη περίπτωση που έχουμε ασπρόμαυρες φιγούρες από αδιαφανή υλικά όπως το χαρτόνι, που για να φανούν οι λεπτομέρειες πρέπει  σκαλιστούν με κοπίδια αφαιρώντας από το χαρτόνι τα πολύ βασικά χαρακτηριστικά όπως τα μάτια, το μουστάκι κλπ .
Η ζωγραφική των κτηρίων και των αντικειμένων ,ακολουθεί τη λογική της βυζαντινής ζωγραφικής ειδικά από τη στιγμή που όλα αυτά «πατούν» επάνω στην ιδία ευθεία της γραμμής εδάφους. Αναγκαστικά από τη στιγμή που δεν μπορούν να αναπτυχθούν προς τα πίσω ακολουθούν το βασικό κανόνα της «σχετικής» προοπτικής της βυζαντινής ζωγραφικής ,ζωγραφίζοντας ότι είναι πίσω ψηλά και ότι είναι μπροστά χαμηλά. Έτσι λοιπόν το τραπέζι που γράφει ο καραγκιόζης γραμματικός πατά και με τα 4 πόδια στην ιδία γραμμή εδάφους και ο θεατής βλέπει ολόκληρη την επάνω επιφάνεια του τραπεζιού το οποίο μοιάζει να «γέρνει» προς αυτόν.

Η αίσθηση του χώρου πάλι έχει πολλές ομοιότητες με τον τρόπο που οι βυζαντινοί ζωγράφοι αντιλαμβάνονται τη ροή της κίνησης. Ο καραγκιόζης ως πρωταγωνιστής του θεάτρου έχει το σπίτι του (καλύβα)  πάντοτε αριστερά του θεατή, ενώ από την άλλη το σαράι του πασά βρίσκετε πάντοτε δεξιά του θεατή.
Αυτό δεν γίνετε  για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο γιατί η αίσθηση του έρχομαι από-προς στον  καθ ημάς πολιτισμό είναι από τα αριστερά προς τα δεξιά όπως γραφούμε και διαβάζουμε.
 Με παρόμοιο τρόπο μια βυζαντινή εικόνα τοποθετεί τη δράση με αναφορά στην αίσθηση του θεατή όπως για παράδειγμα στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου ,οπού ο Άγγελος έρχεται από αριστερά προς τα δεξιά να φέρει το μήνυμα της σαρκώσεως στη  Παναγία.
 Ο τρόπος εκφοράς του λόγου και κυρίως ο ρυθμός που χρησιμοποιούν οι καλλιτέχνες του θεάτρου σκιών έχει πολλά κοινά με τον τρόπο ανάγνωσης των κειμένων στη διάρκεια των εκκλησιαστικών ακολουθιών.  Η δράση στο θέατρο σκιών δεν μπορεί να είναι  πολύ έντονη γιατί έχει όρια στο τρόπο που αυτή θα κοινωνήσει με την αίσθηση του θεατή και αυτό είναι φυσικό αφού και τα μέσα που χρησιμοποιεί ο σκιοπαικτης για να φανερώσει τη δράση ,έχουν τα όρια που επιβάλει το τεντωμένο πανάκι που είναι ανάμεσα στις φιγούρες ( πρωταγωνιστές) και στο θεατή.
Έτσι ο τρόπος εκφοράς του λόγου είναι πολύ σημαντικός και πρέπει να έχει την δυνατότητα να ενώνει το κοινό ως προς αυτό και με αυτό αυτό που βλέπει ,ώστε να μην υπάρχει διάσπαση.
  Κάτι ανάλογο γίνετε στις εκκλησιαστικές ακολουθίες με τη  μουσική η οποία ως λειτουργική τέχνη που είναι έχει ως στόχο, χρησιμοποιώντας  τον ρυθμό , να ενώσει τα μέλη της κοινότητας σε ένα σώμα χωρίς να υπάρχει διάσπαση.

 Ο καραγκιοζοπαίχτης  δεν βλέπει το κοινό του (αφού ανάμεσα τους υπάρχει το πανί).Έτσι  χρησιμοποιεί το ρυθμό στην εκφορά του λόγου τη ζωγραφική, τη μουσική, τη κίνηση,  ώστε να συντονίσει το κοινό του με αυτό που κάθε φορά παρουσιάζει.
Με το τρόπο αυτό  κάθε παράσταση είναι μια ακολουθία που το κοινό συμμετέχει στα δρώμενα και ακολουθεί, συμπάσχει και γίνετε μέτοχος του δράματος.

Κουγιουμτζής Κωνσταντίνος
Ζωγράφος- Αγιογράφος- Σκιοπαίκτης

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου